ΠΑΡΑ ΠΟΛΛΗ ΕΥΤΥΧΙΑ

Δεκέμβριος 2, 2010


ΑΛΙΣ ΜΟΝΡΟ

ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 2010

μτφρ: ΣΟΦΙΑ ΣΚΟΥΛΙΚΑΡΗ

H πολυπλοκότητα των πραγμάτων –τα πράγματα μέσα στα πράγματα- φαίνεται να μην έχει τέλος, εννοώ τίποτα δεν είναι εύκολο, τίποτα δεν είναι απλό, δηλώνει κάπου η Άλις Μονρό και δεν προσθέτει -αλλά θα μπορούσε- πως γι’ αυτό ακριβώς δεν έχει παρά να τα διηγηθεί απλά…

Η καναδή Άλις Μονρό, η για πολλούς σημαντικότερη σύγχρονη διηγηματογράφος, παραμένει ελάχιστα διαβασμένη εδώ, αν και δεν είναι η πρώτη φορά που μεταφράζεται. Ωστόσο το περσινό Man Booker International για το Πάρα πολλή ευτυχία στάθηκε η αφορμή για πολλούς με χαρά να την ανακαλύψουν, εμού συμπεριλαμβανομένης. Η επιμονή της Μονρό στην μικρή ιστορία και η ικανότητά της να συμπυκνώνει στο περιορισμένο μέγεθος τη χωρητικότητα ενός μυθιστορήματος, είναι από τα ατού της το πιο προβεβλημένο. Και δικαίως, αφού είναι και αυτό που η ανάγνωση κατ’ αρχήν διαπιστώνει: αν είναι να την διαβάσει πραγματικά, δεν μπορεί να την διαβάσει γρήγορα, και σίγουρα όχι παραπάνω από μια ιστορία τη φορά. Και αυτό παρ’ όλη την επιφανειακή και κατά τα φαινόμενα παραπλανητική απλότητά της αφήγησής της, αφού κάθε φορά με το τέλος της ιστορίας, χρειάζεται να αποδοθεί ο χώρος και ο χρόνος για να εμπεδωθεί το αναπάντεχο μέγεθος και η έκταση. Χρειάζεται ακόμη η ανάγνωση, να σταθεί σε στάση ήρεμης προσοχής απέναντι στην παραπλανητική αυτή απλότητα, για ν’ αρχίσει να ακούει πόσο απλά τα πράγματα δεν είναι…

Οι πεντακάθαρες μικρές προτάσεις της, διαυγείς και απολύτως στοχευμένες διαδέχονται η κάθε μια την προηγούμενη με την ακρίβεια μελετημένης (τόσο που καταλήγει φυσική) χορευτικής κίνησης. Κίνησης κομψής και μετρημένης, καθόλου αυτάρεσκης αλλά πανούργας, που φέρει τη γνώση της χωρίς να την φανερώνει, υποδυόμενη την ουδέτερη σα να παραχωρεί στην εξέλιξη της ιστορίας τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο. Οι συναισθηματικά νοήμονες αυτές περιεκτικές κινήσεις, συνθέτουν μια πρόζα διάφανη και ακριβή, απαλλαγμένη από εντυπωσιασμούς, υφολογικούς ακροβατισμούς και δραματικές κορυφώσεις ακόμα κι όταν το δραματικό εμφανίζεται. Και έτσι όταν αυτό το δραματικό ή το απροσδόκητο θα εμφανιστεί –κάτι που στην περίπτωση της Μονρό είναι πάντα ένα από τα ενδεχόμενα, η εντύπωση που θα προκαλέσει θα είναι ακαριαία και καθηλωτική, αντιστρόφως ανάλογη της έντασης με την οποία έχει εξιστορηθεί. Αφού αυτό που τη συγκεκριμένη στιγμή πάνω απ’ όλα εξιστορείται, είναι η ιλιγγιώδης και τρομακτική εγγύτητα του προσδοκώμενου με το απροσδόκητο, του καθημερινού δράματος με το ανεπανόρθωτο και το μεγάλο, ή αλλιώς το εξαιρετικό σαν από την αρχή εγγεγραμμένο στη θαλπωρή του αδιατάρακτου ή του τετριμμένου. Κι αλήθεια πώς αλλιώς, αφού τα πράγματα μέσα στα πράγματα δεν έχουν τέλος;

Και πώς αλλιώς, αφού είναι επιπλέον άπειροι, άφατοι και απρόβλεπτοι, οι κραδασμοί των πραγμάτων μέσα στα πράγματα και αναπάντεχες οι βουλές τους στους ελιγμούς και στην τροπή της ιστορίας. Και αφού η τροπή της ιστορίας, δηλαδή η ιστορία η ίδια, είναι αυτό που στην πραγματικότητα πάντα διαφεύγει. Αυτό που αρνείται την ευθύγραμμη και προφανή έκβαση και αντιστέκεται μέχρις εσχάτων στην αφηγηματική συνοχή. Και το ίδιο βεβαίως που η αφήγηση ανέκαθεν προσπαθούσε να υποτάξει. Την υποταγή αυτή είναι που η αφήγηση της Μονρό με την πανούργα  και παραπλανητική ουδετερότητά της, δείχνει σα να αρνείται ή καλύτερα σα να αντιστρέφει. Αφού η αφήγηση εδώ, μακράν του να γνωρίζει από την αρχή και άρα να αίρεται της ιστορίας, γίνεται περισσότερο ένας καθαρός, ευαίσθητος και υποταγμένος δέκτης που καταβυθίζεται στα εσωτερικά δώματα, χαρτογραφεί το τοπίο και αφουγκράζεται τους παλμούς, αφήνοντας την ιστορία να αναπνεύσει όπως πραγματικά και ίσως δυστυχώς δικαιούται, ανοιχτή στα ενδεχόμενα και επιρρεπής στο τυχαίο.

Σκηνικό -συχνά ατμοσφαιρικό και λειτουργικό- των ιστοριών της, η επαρχία του Οντάριο: μικρές πόλεις ή ξύλινα σπίτια χωμένα στο δάσος, ενώ οι χαρακτήρες της κατά κύριο λόγο γυναίκες, πιασμένες στα πλοκάμια της ιστορίας τους. Η μοναξιά και η απώλεια, το τραύμα ή το έγκλημα, οι αναπάντεχες σωτήριες ή αδιέξοδες διαδρομές της αγάπης, είναι τα υλικά των βιογραφιών και τα ορόσημα των ιστοριών. Ιστοριών που, ακολουθώντας τις εκβολές των συμβάντων στην εξέλιξη των βιογραφιών, θα ρισκάρουν να λοξοδρομήσουν και ν’ ανοιχτούν στο τυχαίο και στο απρόσμενο. Αφού η διαπερατή και ατίθαση φύση της ιστορίας της ίδιας, είναι αυτό που αφηγούνται οι καλύτερες από τις ιστορίες της Μονρό.

Στις Διαστάσεις, η Ντόρι αν και νεαρή, κουβαλά ανήκουστη και καταστροφική απώλεια και βρίσκεται ήδη μετά το σημείο όπου η αγάπη έχει γίνει μια λέξη που δεν άντεχε ν΄ ακούσει. Καταδικασμένη στην αδιέξοδη έκβαση της ιστορίας της (όπου σαν μονόδρομος στην παραιτημένη της συνείδηση εμφανίζεται το κλειστοφοβικό ενδεχόμενο να δεχτεί σαν υπαίτιο μιας κάποιας σωτηρίας της τον άνθρωπο που είναι ακριβώς και ο υπαίτιος της δυστυχίας της), θα σωθεί από την αναπάντεχη, αλλά και απολύτως φυσική είσοδο ενός άλλου δράματος, μιας άλλης ιστορίας, στην οποία και λειτουργεί σαν καταλύτης. Σωτήρας στην ξένη ιστορία, σώζεται με τη σειρά της και η ίδια στην δική της.

Στο Πεζό, η Τζόις χρόνια μετά από έναν επώδυνο χωρισμό και διανύοντας μεταγενέστερο και ευτυχέστερο κεφάλαιο της δικής της ιστορίας, γνωρίζει μια νεαρή συγγραφέα –αόριστα γνώριμη από κάπου, και διαβάζει το βιβλίο της. Για να θυμηθεί την παλιά της μαθήτρια και κόρη της γυναίκας που προκάλεσε τον δικό της χωρισμό, αλλά κυρίως για να ανακαλύψει, πως όσο η ίδια ζούσε στο φάσμα της απώλειας, εξόριστη από την μέχρι τότε ζωή της, γινόταν και το κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας της μικρής της μαθήτριας, που ζούσε το ειδύλλιο με την αγαπημένη της δασκάλα. Διαβάζοντας η Τζόις, νομίζει κάθε τόσο πως μαντεύει την εξέλιξη της ιστορίας και πως σ’ αυτήν θ’ ανακαλύψει κομμάτια της δικής της. Όμως η νεαρή συγγραφέας έχει τελικά να αφηγηθεί τη σκληρή συνειδητοποίηση. Και τον τρόπο που ο ειδυλλιακός τόπος των παιδικών της χρόνων προδόθηκε από την ηρωίδα του, την γεμάτη κατανόηση δασκάλα, που πίσω από το παιδί έψαχνε τις εικόνες και τα σημάδια του σπιτιού και της ιστορίας από όπου είχε η ίδια προηγουμένως εξοριστεί. Δυο προδομένες ημιτελείς ιστορίες, που μέσα από τη συνάντησή τους στο πεζό αυτό, θ΄ δοκιμάσουν την ολοκλήρωσή τους στην άχαρη και πικρή αυτή διαπίστωση που ήταν η τυχαία και βεβαίως άδικη οικονομία στο συναισθηματικό νοικοκυριό του κόσμου…το γεγονός ότι η μεγάλη ευτυχία ενός ανθρώπου –όσο προσωρινή, όσο σαθρή κι αν είναι- ήταν καρπός της μεγάλης δυστυχίας ενός άλλου.

Στις Ελεύθερες ρίζες η Νίτα, καταδυόμενη στο πένθος και την αρρώστια, και αντιμέτωπη κατά τη διάρκεια με μια απροσδόκητη απειλή θα ενδώσει στα αφυπνισμένα αντανακλαστικά της, για να διεκδικήσει αυτό για το οποίο μέχρι πρότινος αδιαφορούσε: τη σωτηρία της, που θα κερδίσει αυτοσχεδιάζοντας μια ξένη ιστορία.

Στο Για παιχνίδι, η Μαρλίν ανακαλύπτει αργά πόσο αργούν να τελειώσουν κάποιες ιστορίες, κυρίως αυτή που νόμιζε από καιρό τελειωμένη και ήλπιζε να μην έχει αρχίσει καν.

Στο Πρόσωπο, ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής διηγείται τη ζωή και την εκ γεννετής ιδιαιτερότητά του: ένα μεγάλο μελανό σημάδι που καλύπτει το μισό του πρόσωπο και που σημαδεύει και το μεγάλωμα και την ωριμότητά του. Αλλά η ιστορία που ψάχνει μέσα από την ιστορία του δεν είναι τόσο αυτή που έζησε, όσο αυτή που παρέκαμψε και δεν έζησε, και που αργά καταλαβαίνει ότι ήταν και η ιστορία που θα απαντούσε στην απόλυτα δική του αγωνία, η ιστορία που του ανήκε.

Στο Πάρα πολλή ευτυχία, η Μονρό διηγείται τον τελευταίο χρόνο της ζωής της Σοφίας Κοβαλέφσκι (1850-1891), πρώτης γυναίκας μαθηματικού που απέκτησε διδακτορικό δίπλωμα στην Ευρώπη και πρώτης καθηγήτριας πανεπιστημίου στην εποχή της και υπέρμαχου των δικαιωμάτων των γυναικών. Επιχειρώντας ένα συμπύκνωμα βιογραφίας πάνω από τις βιογραφίες, παραδίδει το απόσταγμα του προσώπου που διαπερνά το πρόσωπο και τελικά μια ακόμα ηρωίδα, που σαν όλες τις δικές της, ακόμα κι αν δεν αξιωθεί την ιστορία που προσδοκά, θα σωθεί, ας είναι και με το ελάχιστο: την ζωντανή ακόμα επιθυμία για πάρα πολλή ευτυχία, που εξακολουθεί να αναπνέει μια ανάσα πριν το θάνατο.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: