ΚΟΡΙΤΣΙ ΣΥΝΑΝΤΑ ΑΓΟΡΙ

Οκτώβριος 31, 2010

 

ΑΛΙ ΣΜΙΘ

ΤΟΠΟΣ 2010

μτφρ: ΜΑΙΡΗ ΣΑΡΑΤΣΙΩΤΗ

Κορίτσι συναντά αγόρι που μοιάζει σα ζόρικο κορίτσι, γιατί είναι ένα ζόρικο κορίτσι που μοιάζει σαν γλυκό και τρυφερό αγόρι. Και τελικά κορίτσι αγαπά κορίτσι, γιατί οι ιστορίες αγάπης ποτέ δεν είχαν φύλο. Σε πέντε μικρά κεφάλαια (Εγώ, Εσείς, Εμάς, Αυτοί, Τώρα όλοι μαζί), και δίνοντας κατά την προσφιλή της συνήθεια τον λόγο, πότε στην κεντρική της ηρωίδα Ανθεία Γκαν, πότε στην αδελφή της Μιτζ, η Άλι Σμιθ αφηγείται μια μικρή ιστορία αγάπης που συναντά μια παλιότερη ιστορία αγάπης και βρίσκει έτσι το δρόμο προς το αδιανόητο ξέφωτο, όπου οι θόρυβοι από τις στερεοτυπικές αφηγήσεις και τις δεδομένες ερμηνείες δεν φτάνουν, και όπου το «εγώ» μπορεί απλώς να συστηθεί ως «εγώ», και αυτό ως προσδιορισμός να αρκεί και με το παραπάνω, και δικαιούται επίσης να το παινευτεί: Μετά παντρευόμαστε, εγώ και το πρόσωπο, και από τότε ζούμε ευτυχισμένοι, πράγμα απίθανο, και στην ιστορία και στη ζωή βεβαίως. Αλλά τα καταφέρνουμε. Κι αυτό είναι το μήνυμα. Αυτό. Τέρμα.

Το μήνυμα είναι ακόμα πως σίγουρα έχουμε ανάγκη τις ιστορίες και τους μύθους για να ξέρουμε τι να ελπίσουμε, όμως αυτό που κυρίως μετράει είναι το τι κάνουμε με τους μύθους που μεγαλώσαμε μαζί τους, και πώς τους χρησιμοποιούμε μέχρι να μπορούμε να δηλώνουμε χαμογελαστά και κατηγορηματικά «εγώ». Και το μήνυμα τέλος είναι, πως η αγάπη όταν καταφέρνει να πραγματωθεί μπορεί να μεταμορφώνει, αφού όντας πραγματωμένη έχει ήδη καταφέρει το ακατόρθωτο, είναι ήδη επαναστατική.

Ωστόσο το μήνυμα, κατά κανόνα στην Άλι Σμιθ, ακόμα κι όταν εμφανίζεται με τέτοια σαφήνεια και απλότητα (ή μάλλον κυρίως όταν εμφανίζεται με τέτοια σαφήνεια και απλότητα), απλώνει τις ουρές του σε βάθη ικανά, πάντα ορατά και ιριδίζοντα, κάτω από τη διάφανη επιφάνεια και τις καθαρές γραμμές του κειμένου.  Βεβαίως και η Σμιθ προειδοποιεί για την διακειμενικές της καταβολές παραθέτοντας από το ξεκίνημα πολλούς (μεταξύ των οποίων οπωσδήποτε και Τζούντιθ Μπάτλερ), βεβαίως και διέρχεται των ζητημάτων που έχουν θέσει οι σπουδές του φύλου και επαναδιατυπώνει η Μπάτλερ, για την κατασκευή της έμφυλης ταυτότητας σαν αποτέλεσμα δεδομένων και επαναληπτικών αφηγήσεων και πρακτικών καθώς και για την αναγκαστική διέλευση μέσα από τις συμπληγάδες των εξουσιαστικών λόγων, και βεβαίως θυμίζει ότι αφού η ιστορία είναι αυτή που υλοποιεί το σώμα, της παραμικρής ανυποταξίας προαπαιτείται η αναζήτηση δραστικών πολιτισμικών προηγούμενων. (Και βεβαίως όλα τα παραπάνω θα μπορούσαν να αναλυθούν εντατικά. Αντ’ αυτού προτείνω την παράλληλη ανάγνωση του παρόντος με το Σώματα με σημασία, Τζούντιθ Μπάτλερ, Εκκρεμές 2008). Αφού προτιμώ να σταθώ στο κατά τη γνώμη μου εντυπωσιακότερο, που είναι ότι η Άλι Σμιθ δεν συνομιλεί απλώς με τα ζητήματα, αλλά αναλαμβάνει με ελαφρότητα και χάρη (και είναι αυτό ακόμα εντυπωσιακότερο), δράση ακριβώς πάνω σ’ αυτά. Στοχεύοντας στη ρίζα και κατά συνέπεια στην εναρκτήρια εκφώνηση (περιγραφή /απόφανση /προσταγή), «κορίτσι», «αγόρι», «γυναίκα», «άντρας», που κατά την Μπάτλερ, δημιουργεί το κοινωνικό φύλο και τους καθορισμούς του και «τακτοποιεί» τις κατηγορίες και τις προσδοκίες. Επιχειρώντας πάνω στις συνήθειες του λόγου, όχι για να επαναλάβει και να επιβεβαιώσει το νοικοκύρεμα, αλλά για να το αποσυναρμολογήσει και να το ξαναοργανώσει, να προτείνει με πολύ απλές κινήσεις κάποιους καινούργιους αρμούς για τις υπάρχουσες κατηγορίες, από τον τίτλο της ήδη, αλλά και από όλο το «τρυκ» της πρώτης συνάντησης της Ανθείας με την μελλοντική της ερωμένη, αλλά κυρίως σε παραγράφους όπως η παρακάτω όπου η Ανθεία μιλά για την ερωμένη της όντας στην αγκαλιά της: Είχα ανακαλύψει ότι η γκρίζα περιοχή είχε παρερμηνευτεί: η γκρίζα περιοχή ήταν ένα τελείως διαφορετικό φάσμα χρωμάτων, εντελώς καινούργιο στο μάτι. Εκείνη είχε την υπεροψία ενός κοριτσιού. Κοκκίνιζε σαν αγόρι. Είχε τη σκληράδα ενός κοριτισιού. Είχε τη φινέτσα ενός αγοριού. Είχε κοριτσίστικα πιασίματα. Ήταν χαριτωμένη σαν αγόρι. ήταν τολμηρή και όμορφη και ζόρικη σαν κορίτσι. Ήταν όμορφη και λεπτεπίλεπτη και εκλεκτική σαν αγόρι. Γυρνούσε το αγορίστικο κεφάλι σαν κορίσι. Γυρνούσε το κοριτσίστικο κεφάλι σαν αγόρι. Έκανε έρωτα σαν αγόρι. Έκανε έρωτα σαν κορίτσι. Πάνω σ’ αυτή τη γκρίζα περιοχή, εκεί που η Μπάτλερ εντοπίζει την πιθανότητα της ρήξης και της ανυποταξίας και άρα τη δυνατότητα να επιχειρηθεί η «επιτελεστική υπόσχεση της αποδιάρθρωσης των κανονιστικών όρων που συγκροτούν τον εαυτό» και πριν απ’ αυτόν το φύλο, η Άλι Σμιθ ποντάροντας ακριβώς στη επιτελεστικότητα της λογοτεχνικής γλώσσας (σύμφωνα με τις ονοματοθεσίες της θεωρίας), παραδίδει το μήνυμα σαν πράξη και το κείμενο σαν ακτιβιστικό εγχείρημα. Στο πλαίσιο αυτού του στοιχήματος και η προσφυγή στο μύθο, αφού το τέτοιου είδους εγχείρημα οφείλει να αναζητήσει το γενεαλογικό του δέντρο, ενώ η ενδεχόμενη ρήξη θα υπερασπίζεται πάντα το δικαίωμα στη δυναμική χρήση της ιστορίας και την καινοτόμα ανάγνωση.

Έτσι διερχόμενη από τις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου (το μύθο του Ίφι και της Ιάνθης), η Άλι Σμιθ στήνει μια ιστορία αγάπης και μαζί μια ιστορία ανυποταξίας ή μεταμόρφωσης. Η εκρηκτική δύναμη και ο υπόγειος λυρισμός της γλώσσας της είναι πάντα εδώ, σταθερό υπόστρωμα της -σε πρώτο πλάνο απλουστευμένης και αυθάδικης στη σύνταξή της- αφήγησης. Αυθάδικης κυρίως και στη χρήση των πρώτων υλών της, αφού τίποτα από την τρέχουσα προφορικότητα δε φαντάζει για τη Σμιθ απαγορευτικό, ή όχι δυνάμει ποιητικό. Ούτε καν, ή ούτε κυρίως η κοινοτοπία. Μία ευαίσθητη έφηβη απρόθυμη να ενηλικιωθεί κατά το κοινώς αναμενόμενο, μιλά πάντα πίσω από τις αφηγήσεις και τις ηρωίδες της, ασκώντας στο έπακρο την ελευθερία της και αρθρώνοντας έναν λόγο που ενώ εμφανίζεται κατ’ αρχήν σαν απολύτως πεζός έως και προφορικός, ανασύρει σταδιακά θερμοκρασίες και παλμούς αναπάντεχης έντασης. Στη δε ρύμη του λόγου αυτού, όταν έρθει η ώρα της κοινοτοπίας, αυτή δεν θα φαντάζει πια σαν τέτοια. Αυτή θα λαμποκοπά και θα φλέγεται, θα αστράφτει σαν καινούργια.

 

 

 


Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: